دکتر سیدوفا مشکوة | سردبیر اقتصادی ایران ریپورتس
شاخص کل بورس تهران در یک جهش خیرهکننده، مرز روانی ۴ میلیون و ۹۰۰ هزار واحد را درنوردید و با ثبت رشد ۱۱۰ هزار واحدی، عملاً قدم به کانال ۴.۹ میلیونی گذاشت. معادلسازی این رشد در شاخص هموزن نیز با جهش ۳۰ هزار واحدی همراه بود تا مشخص شود این موج، تمامی صنایع را درنوردیده و نشانی از یک «تورم فراگیر دارایی» در تالار شیشهای است. اما آنچه این روز را در تاریخ بازار سرمایه ایران جاودانه میکند، نه صرفاً فتح قلههای جدید، که رکورد بیسابقه ۵۷ همتی ارزش صفهای خرید و سبزپوشی ۱۰۰ درصدی نمادهای بازار است. اکنون پرسش اصلی این است: این جهش، نشانهای از سلامت و کارآمدی بازار است یا آژیر خطری برای تکرار یک بحران؟
۱. آناتومی یک فتح مشکوک؛ تورم به جای تولید
از منظر بنیادین، وقتی در یک روز معاملاتی تمام نمادها بدون استثنا سبز هستند و ارزش صف خرید به ۵۷ هزار میلیارد تومان میرسد، باید پذیرفت که نیروی محرکه بازار دیگر تحلیل صورتهای مالی یا نسبت P/E نیست. این پول داغ و سرگردانی است که از ترس فروپاشی ارزش ریال، به سمت هر دارایی که قابلیت ذخیره ارزش داشته باشد هجوم میآورد. رشد اسمی شاخصها در سایه تورم افسارگسیخته و سیاستهای انقباضی ناقص بانک مرکزی، بازدهی واقعی سرمایهگذاران را پنهان میکند. به بیان سادهتر، بورس تهران نه به دلیل رشد سودآوری شرکتها، بلکه به دلیل کاهش قدرت خرید پول ملی، سنگینترین وزنههای خود را جابهجا میکند.
۲. صف خرید ۵۷ همتی؛ اعتماد یا تله نقدشوندگی؟
ارزش ۵۷ همتی صفهای خرید، بیشک یک رکورد تاریخی است، اما باید در تحلیل آن محتاط بود. این پدیده از یک سو نشاندهنده ورود نقدینگی عظیم و خوشبینی به آینده سیاسی-اقتصادی کشور (مانند گمانهزنیها درباره آزادسازی نرخ ارز نیما یا گشایشهای دیپلماتیک) است. اما از سوی دیگر، زنگ خطر «حباب صف» را به صدا درمیآورد. وقتی عرضه به صفر میرسد و بازار قفل میشود، خروج از این موقعیت بدون آسیبرسانی به سهامداران خرد تقریباً ناممکن است. تجربه تلخ سال ۱۳۹۹ به ما آموخت که صفهای خرید سنگین، اگر بر پایه تحلیل نباشند، در یک چشم بر هم زدن به صفهای فروش میلیونی تبدیل میشوند و خروج از بازار را به کابوس تبدیل میکنند.
۳. پردهبرداری از برنده اصلی این جهش
در این آشفتهبازار صعودی، همه سهامداران سود نمیکنند. ارزش اسمی پورتفوی سهامدار خُرد بالا میرود، اما این حقوقیها و صندوقهای بزرگ هستند که با تأمین نقدینگی لازم، از صفهای فروش آتی جان سالم به در میبرند. جهش ۱۱۰ هزار واحدی شاخص کل، عمدتاً از محل رشد نمادهای شاخصساز و کامودیتیمحور تغذیه شده است. اگر نرخ دلار آزاد و نیمایی به هم نزدیک نشوند، این رشد اسمی میتواند به سرعت تخلیه شود و آن زمان شکاف میان شاخص کل و شاخص هموزن معنای واقعی خود را نشان خواهد داد: «رشد ویترین، و رکود سهام درونمغازه.»
۴. چشمانداز پیش رو؛ احتیاط شرط عقل است
ایران ریپورتس به عنوان یک رسانه تحلیلمحور، ضمن اشاره به هیجانات مثبت بازار، به سرمایهگذاران توصیه میکند به جای توجه به رنگ سبز و اعداد نجومی صفها، روند متغیرهای کلان اقتصادی را زیر نظر داشته باشند: نرخ بهره بینبانکی، حجم نقدینگی، و از همه مهمتر، سرنوشت سیاست ارزی کشور. تا زمانی که تورم نقطهای بالای ۳۰ درصد باقی مانده است، بازار سهام همچنان پناهگاه امنی برای فرار از تورم خواهد بود، اما این امنیت، نسبی و شکننده است. فتح کانال ۴.۹ میلیونی یک موفقیت عددی است، اما موفقیت واقعی زمانی رقم میخورد که این رشد با تعمیق تولید، شفافیت مالی و ثبات اقتصادی همراه شود، نه با تب تورم و مسابقه فرار از ریال.