خبرگزاری ایران ریپورتس – یادداشت/ معصومه اسماعیلی، عضو هیئت علمی دانشکده هدی
گاه یک تغییر ظریف در واژگان، حامل جابهجایی عمیقی در معنا و صورتبندی رابطه ملت و حاکمیت است. در سالهای اخیر، تعبیر «ملت مبعوث» برای توصیف مردم ایران ناظر به چنین تحولی بود؛ ملتی که از سطح یک جمعیت صرف فراتر رفته و خود را حامل یک رسالت معنوی ـ تاریخی میبیند. در این نگاه، ملت دیگر واکنشپذیر محض در برابر رخدادها نیست، بلکه در نسبت با آینده، مسئول و اثرگذار تعریف میشود.
اکنون تعبیر اخیر رهبر انقلاب که فرمودند «ما یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز»، امتداد و در عین حال تعمیق همان فهم به شمار میآید. اگر «ملت مبعوث» ناظر به کشف یک رسالت بود، «ما» را باید نشانهای از ورود به مرحله مسئولیت نسبت به آن رسالت و تقسیم نقشها در تحقق آن دانست.
در دل این تعبیر، نکتهای کلیدی نهفته است: رهبر جامعه، خود را در متن «ما» تعریف میکند. این انتخاب زبانی، تنها بیانکننده تواضع فردی نیست، بلکه صورتبندی یک نسبت اجتماعی جدید است؛ نسبتی که در آن، ملت تنها مخاطب هدایت نیست، بلکه در صیانت از مسیر کلی جامعه نیز شریک و مسئول شناخته میشود.
در چنین چارچوبی، مفاهیمی مانند حفظ عزت ملی، صیانت از منافع کشور و حساسیت نسبت به زیادهخواهی دشمن، از سطح یک وظیفه نهادی یا نخبگانی فراتر میرود و به یک مسئولیت عمومی تبدیل میشود. از این منظر، عبارت «منتظر تحقق شروط گفتهشده خواهیم بود» نیز دیگر یک موضع سیاسی صرف نیست، بلکه نوعی تقسیم مسئولیت است؛ انتظاری که از حالت انفعالی به وضعیتی فعال و جمعی تغییر شکل میدهد و در آن، هم رهبر و هم مردم، در افقی مشترک نسبت به تحقق تعهدات، حفظ حقوق ملت و پاسداری از منافع ملی قرار میگیرند.
دلالتهای یک «ما»ی تاریخی
۱. دلالت معنوی: «ما» بیانگر عبور از فهم فردی یا عاطفی رابطه جامعه و رهبری، به سوی همافقی در مسئولیت معنوی هدایتگری است؛ جایی که مردم خود را در نسبت با رسالتی بزرگتر تعریف میکنند و با اخذ مسیر هدایت از امام جامعه، هدایتگر مواضع کشور میشوند.
۲. دلالت اجتماعی: این تعبیر، سرمایه اجتماعی و حس مشارکت را تقویت میکند. جامعه از حالت انفعال فاصله میگیرد و به سمت کنشگری آگاهانه و حساسیت نسبت به مسائل عمومی حرکت میکند.
۳. دلالت سیاسی: در این نگاه، صیانت از منافع ملی و مطالبه تحقق تعهدات، تنها وظیفه ساختارهای رسمی نیست، بلکه به یک مسئولیت عمومی و فراگیر تبدیل میشود که در سطح جامعه توزیع شده است.
۴. دلالت راهبردی: مهمترین پیام این رویکرد، تبدیل وحدت امام و امت از یک مفهوم صرفاً گفتمانی به ظرفیتی عملی برای اداره چالشهای ملی است؛ ظرفیتی که بر پایه همافزایی هدایت و مشارکت شکل میگیرد.
در جمعبندی میتوان گفت: اگر «ملت مبعوث» ناظر به کشف رسالت تاریخی بود، «ما» مرحلهای فراتر را نشان میدهد؛ مرحلهای که در آن ملت نه تنها رسالت خود را میشناسد، بلکه خود را در قبال تحقق و پاسداری از آن، شریک و سهیم میداند. این ضمیر به ظاهر ساده، افق تازهای از مسئولیتپذیری عمومی و همافقی ملی را ترسیم میکند.