به قلم دکتر سیدوفا مشکوة سردبیر ارشد اقتصادی ایران ریپورتس
آخرین دادههای منتشرشده از سوی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) برای مارس ۲۰۲۶، تصویری شفاف از زنجیره قیمتگذاری سوخت در بزرگترین اقتصاد جهان ارائه میدهد. بر اساس این گزارش، قیمت خردهفروشی بنزین معمولی در آمریکا به ۳.۶۴ دلار در هر گالن و سوخت دیزل نیز به ۴.۹۲ دلار در هر گالن رسیده است. اما آنچه در این میان برای تحلیلگران اقتصادی قابل تأمل است، سهم بالای «نفت خام» در ساختار قیمت این حاملهای انرژی است.
واکاوی ساختار قیمت؛ سلطه مواد اولیه
در بنزین معمولی، ۵۷ درصد از قیمت نهایی مستقیماً به بهای تمامشده نفت خام اختصاص دارد. سهم پالایش ۲۱ درصد، توزیع و بازاریابی ۸ درصد و مالیات ۱۴ درصد را شامل میشود. در سوخت دیزل نیز با وجود تفاوت در شدت پالایش (۳۴ درصد)، همچنان نفت خام با سهم ۴۲ درصدی، بزرگترین وزن را در قیمت نهایی به خود اختصاص داده است. این ارقام نشاندهنده یک وابستگی ساختاری است: برخلاف کشورهای اروپایی که با اخذ مالیاتهای سنگین، اثر نوسانات جهانی نفت را بر بازار داخلی خود مهار میکنند، بازار سوخت آمریکا بهشدت نسبت به تغییرات قیمت نفت خام در بازارهای جهانی حساس است.
نوسانات نفت؛ موج تورمی در جیب رانندگان
با چنین ساختار قیمتی، هر نوسان کوچک در بازار نفت، بهطور مستقیم به قیمت نهایی سوخت منتقل میشود. بهعنوان مثال، اگر قیمت هر بشکه نفت برنت ۱۰ دلار افزایش یابد، بنزین معمولی در آمریکا با یک جهش محسوس مواجه خواهد شد. از منظر اقتصاد کلان، این پدیده به معنای افزایش هزینه لجستیک و حملونقل است که نهایتاً به زنجیره تأمین کالاهای اساسی و افزایش تورم عمومی در این کشور دامن میزند.
تنگه هرمز؛ محور لرزان امنیت انرژی آمریکا
نکته حائز اهمیت در این تحلیل، پیوند ناگسستنی اقتصاد آمریکا با امنیت ژئوپلیتیک خاورمیانه است. با توجه به اینکه نفت خام ۵۷ درصد از قیمت بنزین را تشکیل میدهد، هرگونه بیثباتی در تنگه هرمز بهعنوان شاهراه حیاتی انتقال انرژی جهان، نهتنها امنیت عرضه کشورهای مصرفکننده را به چالش میکشد، بلکه هزینههای حملونقل را در داخل خاک آمریکا بهطور قابل توجهی بالا میبرد. به عبارت دیگر، وقتی تنشهای سیاسی در منطقه خلیج فارس شعلهور میشود و ریسک اختلال در عرضه بالا میرود، این صنعت نفت آمریکا نیست که زیان میبیند، بلکه رانندگان و شهروندان آمریکایی هستند که بهعنوان مصرفکنندگان نهایی، بار سنگین افزایش قیمت سوخت را بهطور مستقیم پرداخت خواهند کرد.
جمعبندی؛ سیاست خارجی و پمپ بنزین
این دادههای شفاف EIA یک واقعیت تلخ را برای سیاستگذاران واشنگتن برجسته میکند: بهرغم ادعاهای مربوط به استقلال انرژی، اقتصاد داخلی آمریکا در برابر شوکهای عرضه نفت بسیار آسیبپذیر است. هرگونه سیاست خارجی تهاجمی یا واکنش نظامی در منطقه خلیج فارس، اثرات خود را نه در درگیریهای نظامی، بلکه در پمپهای بنزین حومههای آمریکا و افزایش فشار بر معیشت مردم نشان خواهد داد.