به قلم: حمدالله شایانی، پژوهشگر حقوق بینالملل
جهان سیاست، صحنهای است که در آن، دوستیها و دشمنیها به تندی باد تغییر میکند. اما در این میان، تاریخ، قاضی بیطرفی است که حکم نهایی را صادر میکند. مرور مناسبات دنیای عرب با کاخ سفید، از گذشته تا کنون، روایتی است که تاریخ به روشنی گواه آن است؛ روایتی آکنده از فراز و نشیب که امروز در قامت پایگاههای نظامی آمریکا در قلب خاورمیانه تبلور یافته است.
در امتداد این نگاه تاریخی، پرسشی اساسی مطرح میشود: آمریکا اکنون در کدام کشورهای عربی پایگاه نظامی دارد؟
پایگاه خبری-تحلیلی «هریتیج» در گزارشی مدعی است که تا اکتبر ۲۰۱۵، قریب به ۳۵ هزار نیروی نظامی ایالات متحده در منطقه خاورمیانه حضور داشتهاند. اگرچه به دلیل حساسیتهای سیاسی حاکم بر منطقه، آمار دقیق این نیروها همواره در هالهای از ابهام قرار دارد، اما بر اساس اطلاعات موجود، نقشه استقرار نظامیان آمریکایی در کشورهای عربی به این شرح ترسیم شده است:
کویت: خاک کویت میزبان نزدیک به ۱۵ هزار نظامی آمریکایی است. این نیروها عمدتاً در پایگاههای هوایی علی السالم، احمد الجابر و کمپ اریفجان مستقر بوده و اسکادرانهای جنگنده و سامانههای پیشرفته موشکی ایالات متحده، این کشور را به یکی از نقاط کلیدی راهبرد نظامی واشنگتن بدل کرده است.
امارات متحده عربی: بر اساس اظهارات مقامات اماراتی و آمریکایی، حدود ۵ هزار نیروی عمدتاً هوایی در پایگاه هوایی «الظفره» حضور دارند. مأموریت اصلی این نیروها، هدایت عملیاتهای هوایی جنگندهها، پهپادهای بدون سرنشین، هواپیماهای سوخترسان و پروازهای شناسایی است. گفتنی است جنگندههای رادارگریز F-22 و سامانههای دفاع موشکی پاتریوت نیز معمولاً در این پایگاه مستقر میشوند.
بحرین: قدیمیترین پایگاه هوایی آمریکا در خاورمیانه در بحرین واقع شده است. حضور حدود ۸ تا ۹ هزار نیروی نظامی در این کشور گزارش شده است. بیشترین تراکم نیروهای هوایی آمریکا در پایگاه هوایی «شیخ عیسی» مستقر است؛ جایگاهی که سامانههای پاتریوت، هواپیماهای شناسایی و جنگندههای F-16 و F-18 را در دل خود جای داده است.
عراق: در دسامبر ۲۰۱۱، شمار نظامیان آمریکایی در عراق به ۱۵۰ نفر، آن هم صرفاً برای حفاظت از سفارت، کاهش یافت. اما با ظهور شوم گروه تروریستی داعش در شمال غربی این کشور، چرخهای سیاست چرخید و تا مارس ۲۰۱۶، شمار این نیروها به تدریج به نزدیک ۵ هزار نفر افزایش یافت.
قطر: به نوشته پایگاه «فوربس»، دوحه میزبان بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه است. پایگاه هوایی «العدید» در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی دوحه، با ظرفیت گنجایش ۱۲۰ فروند هواپیما، نزدیک به ۱۰ هزار نیروی نظامی را در خود جای داده است. این پایگاه که مرکز فرماندهی عملیات هوایی آمریکا در منطقه است، توانایی کنترل نیروی هوایی واشنگتن و متحدانش در عراق، سوریه و افغانستان را دارد. جالب آنکه این پایگاه ۱۲ سال پیش و در سال ۲۰۰۵، در واکنش به حوادث ۱۱ سپتامبر و درخواست ریاض برای خروج نظامیان آمریکایی از عربستان، به عنوان جایگزینی راهبردی تأسیس شد.
اردن: اگرچه واشنگتن پایگاه دائمی در امان تأسیس نکرده، اما سالهاست که در این کشور به تمرینهای آموزشی مشغول است. با آغاز بحران سوریه، آمریکا بیش از ۱۵۰۰ سرباز، یک اسکادران از جنگندههای F-16، سامانههای پاتریوت و سامانههای موشکی متحرک را در خاک اردن مستقر کرده است.
و اما کلام آخر…
تاریخ گواه است و فردا نیز قضاوت خواهد کرد که برخی چرخشهای سیاسی در جهان عرب، در بزنگاههای حساس، آشکارا به خیانت بر منافع جمعی امت اسلامی انجامیده است. این خیانتها، زخمی کهنه بر پیکر وحدت جهان اسلام است.