به قلم: علیرضا تقوینیا
در تقویم مبارزات ضداستعماری ملت ایران، نام «رئیسعلی دلواری» چون نگینی میدرخشد؛ جوانی ۳۳ ساله از خطه تنگستان که با ایمان، شجاعت و تدبیر، بزرگترین قدرت دریایی جهان را در سواحل خلیج فارس زمینگیر کرد.
به گزارش ایران ریپورتس، آنچه در پی میآید، روایتی مستند از زندگی، مبارزات و شهادت مظلومانه این قهرمان ملی است؛ قهرمانی که نه با گلوله دشمن، که با خنجر حسادت از پا درآمد.
۱. از کدخدازادگی تا آوازه جهانی
رئیسعلی، فرزند زایر محمد کدخدای دلوار، در سال ۱۲۶۱ هجری شمسی در بوشهر متولد شد. بوشهر در آن عصر، دروازه اصلی تجارت و سیاست ایران بود. او جوانی عمیقاً متدین و مسلط بر فنون رزمی بود و ارادتش به امیرالمؤمنین (ع) چنان بود که بر مُهر شخصیاش حک کرده بود: «از خداوند جلّی توفیق میخواهد علی» و بر سردر خانهاش این بیت خودنمایی میکرد:
«ز تیغ شیرخدا چون رواج شرع نبی شد / از این سبب به همه مسلمین رئیس علی شد»
۲. آغاز تنشها؛ سیلی محکم به شیخنشین تحتالحمایه انگلیس
رابطه رئیسعلی با حکام قاجار و انگلیسیها همواره پرتنش بود. یکی از مشهورترین وقایع پیش از جنگ جهانی اول، ماجرای «زایرحسین» از یارانش بود. زایرحسین برای تهیه اسلحه راهی مسقط و سپس دبی شد. حاکم وقت دبی، شیخ سعید بن مکتوم (پدربزرگ حاکم فعلی) که تحتالحمایه بریتانیا بود، قصد توقیف محموله را داشت. اما تفنگچیان تنگستانی در یک نبرد دریایی، نیروهای شیخ را تارومار کرده و گریختند. درخواست بعدی لندن برای استرداد زایرحسین، با پاسخ قاطع و منفی رئیسعلی روبرو شد؛ سیلیای که کینه نیروی دریایی اعلیحضرت پادشاه را از این کدخدای جوان به دل گرفت.
۳. مثلث مقدس قیام؛ تجارت، علما و مبارزان
با آغاز جنگ جهانی اول و لشکرکشی غیرقانونی بریتانیا به بوشهر، رئیسعلی به فرمان علمای برجستهای چون سید عبدالحسین لاری و شیخ محمدحسین برازجانی وارد میدان شد. قیام جنوب، بر پایه «مثلث مترقی» تُجار (حامیان مالی)، علما (حامیان شرعی) و مبارزان (نیروهای اجرایی) شکل گرفت. در این میان، با وجود خوانین بزرگی چون غضنفرالسلطنه برازجانی، این رئیسعلی دلواری بود که به دلیل اثرگذاری بینظیر و انضباط مثالزدنی، به چهره اول مبارزه تبدیل شد. نیروهایش حتی در فتح بوشهر دست به اموال مردم نزدند و این خوشنامی، حسادت رقبا را برانگیخت.
۴. پاسخ تاریخی به رشوه ۴۰ هزار لیرهای و شکست سنگین بریتانیا
انگلیسیها که از شبیخونهای ویرانگر او به تنگ آمده بودند، ابتدا گمان کردند انگیزههای او مادی است. آنها ۴۰ هزار لیره استرلینگ (ثروتی افسانهای در آن زمان) به او رشوه پیشنهاد کردند؛ پیشنهادی که با رد قهرمانانه رئیسعلی روبرو شد. بریتانیا که از تطمیع ناامید شده بود، در ۸ اوت ۱۹۱۵ با چند هزار نیروی اعزامی از هندوستان، دلوار را مورد هجوم قرار داد. اما نتیجه، شکست مفتضحانه متجاوزان، عقبنشینی اجباری و کشته شدن چندین افسر عالیرتبه انگلیسی بود. نام رئیسعلی از دلوار تا لندن پیچید و روزنامههای بریتانیا از این شکست نوشتند.
۵. شهادت از پشت؛ خیانتی که امپریالیسم از آن عاجز بود
واقعیت تاریخی تلخ این است که امپراتوری بریتانیا با همه توان اطلاعاتی خود، در حذف فیزیکی رئیسعلی ناکام ماند. این سردار ملی در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ و در جریان یک شبیخون در محله تنگک بوشهر، نه با گلوله سرباز انگلیسی، که با گلوله یک خائن اجیرشده از پشت سر به شهادت رسید. خائنی که توسط همان بخیلان نگران از قدرتش، مأمور به این جنایت شده بود.
پرونده زندگی این شیرمرد ۳۳ ساله، با خیانت بسته شد، اما راهش، الگوی مقاومت ملی در برابر زورگویان تاریخ باقی ماند. روحش شاد و یادش جاودان.