به قلم : دکترسیدوفا مشکوة
استان فارس، سومین حرم اهل بیت(ع) و مهد شعر و ادب پارسی، همواره در تاریخ سیاسی ایران نقشی پررنگ داشته است. از مشروطه تا انقلاب اسلامی و از جنگ تحمیلی تا تحولات امروز، مردان و زنان این دیار در مهمترین نهاد قانونگذاری کشور حضور داشتهاند. اما این نمایندگیِ ششدوروزه چه دستاوردهایی برای مردم فارس داشته است؟ بودجهها چه مقدار افزایش یافته؟ چند کیلومتر راه و چند مدرسه و بیمارستان ساخته شده؟ پروندههای فساد چند نماینده را به محکمه کشانده است؟
این گزارش بیش از چهار دهه حضور نمایندگان فارس در مجلس شورای اسلامی را بررسی میکند؛ روایتی از آرزوها، دستاوردها، کاستیها و گاه سیاهیهایی که تصویر این نهاد مردمی را در ذهن مردم دچار تردید کرده است.
فصل اول: کالبدشکافی جغرافیای سیاسی فارس
۱۵ حوزه، ۱۸ کرسی، یک استان
استان فارس با ۱۵ حوزه انتخابیه، مجموعاً ۱۸ نماینده راهی بهارستان میکند. قلب سیاسی استان، حوزه «شیراز و زرقان» با جمعیتی بالغ بر یک میلیون و ۸۶۹ هزار نفر است که ۴ نماینده را روانه مجلس میکند. سایر حوزهها هر کدام یک نماینده دارند：.
ترکیب سیاسی نمایندگان فارس در ادوار مختلف همواره دستخوش تغییرات بوده است. در مجلس یازدهم (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳)، اصولگرایان پیروز میدان بودند و اصلاحطلبان هیچ کرسی در استان نداشتند. از ۱۸ نماینده، دو نفر مستقل و بقیه اصولگرا بودند. این توازن سیاسی در دوره دوازدهم تا حدودی متعادلتر شده است.
فصل دوم: کارنامه عملیاتی؛ از وعدهها تا واقعیت
افزایش اعتبارات عمرانی؛ فراز و فرود یک دهه
یکی از مهمترین کارزارهای نمایندگان هر استان، افزایش سهم بودجه عمرانی است. در این حوزه، برخی ادوار موفقتر از دیگران عمل کردهاند:
- در سال ۱۳۹۰، بودجه عمرانی استانی فارس ۳۸۰ میلیارد تومان بود.
- در سال ۱۴۰۴، این رقم به ۱۵.۹ هزار میلیارد تومان (معادل ۱۵ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان) رسید که افزایشی ۴۲ برابری را نسبت به یک دهه پیش نشان میدهد.
- بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، بیشترین سهم استانها از بودجه ۱۴۰۵ به ترتیب به خوزستان، سیستان و بلوچستان و فارس تعلق گرفته است.
اما این ارقام چشمگیر، واقعیت میدانی را پنهان نمیکند. ۳ هزار و ۵۰۰ پروژه نیمهتمام در استان فارس به دلیل کمبود اعتبارات متوقف مانده است. نماینده مردم شیراز و زرقان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به وضعیت پروژههای عمرانی استان، تصریح کرده است: «بسیاری از طرحهای مهم از جمله خطوط ریلی، آزادراهها و پروژههای انتقال آب با بودجه فعلی به سرانجام نمیرسند».
از چه گذشت؟ نگاهی به عملکرد عملیاتی
در تحلیلی دیگر، نمایندگان فارس در مجلس یازدهم با پنج چالش عمده روبهرو بودهاند: بحران اقتصاد و معیشت، خشکسال، گردشگری، جادهها و تلفات جادهای و بلایای طبیعی. بررسی نطقهای نمایندگان نشان میدهد که بحران اقتصادی در نطق هر ۸ نماینده ناطق استان مطرح شده، اما به سه چالش دیگر توجه جدی نشان ندادهاند.
علاوه بر این، نمایندگان دغدغههای دیگری نیز داشتهاند: بحران مسکن، ویروس کرونا، فساد در پروژههای ورزشی، احداث نیروگاه، جهش تولید، احیای دریاچه بختگان، بیکاری و اشتغال جوانان.
اما نقد مهم به عملکرد مجمع نمایندگان فارس، عدم انسجام و برنامهریزی است. در مجلس هشتم، بیش از سه ماه از آغاز سال دوم فعالیت مجمع میگذشت، اما هنوز انتخابات هیأت رئیسه این مجمع برگزار نشده بود. احمدرضا دستغیب نیز بر این نکته تأکید کرده بود که مجمع نمایندگان نتوانسته از ظرفیتهای خود به درستی استفاده کند.
گرهگشایی از پروژههای راهبردی
علیرغم نقدها، در برخی ادوار، مجمع نمایندگان فارس گامهای مؤثری برداشته است:
- میراث فرهنگی: ۴۲۵ میلیارد تومان اعتبار برای پروژههای میراث فرهنگی استان در سال ۱۴۰۵ اختصاص یافته است.
- منابع آبی: افزایش چشمگیر اعتبارات حوزه آب در بودجه ۱۴۰۵ با پیگیری مجمع نمایندگان.
- سفر ریاستجمهوری در دولت سیزدهم: اعتبارات مصوب این سفر، ۷ برابر بودجه عمرانی سال ۱۴۰۳ استان بود.
با این حال، وعده تخصیص و تخصیص واقعی دو مقولۀ متفاوت هستند. بسیاری از طرحهای بزرگ از جمله خطوط ریلی، آزادراهها (مخصوصاً آزادراه شیراز-اصفهان که دههها چشم انتظار آن است)، بیمارستانهای نیمهساخت و طرحهای انتقال آب همچنان در فهرست بلندپروازیهای خاکخورده باقی ماندهاند.
فصل سوم: پروندۀ سیاه فساد و چالشهای ساختاری
دستهای جنجالی در بهارستان
حضور در مجلس شورای اسلامی، برای برخی نمایندگان فارس نه مایۀ افتخار، بلکه سرآغاز رسواییهای قضایی بوده است. متأسفانه، پرونده فساد در میان برخی نمایندگان استان، سایه سنگینی بر کارنامۀ این نهاد انداخته است.
- پرونده فساد در مجلس هشتم: نام چندین نماینده و فرزندان آنها در پروندۀ فساد سههزار میلیارد تومانی مطرح شد. سخنگوی قوۀ قضاییه از بازداشت فرزند «عزت…» خبر داد.
- پروندۀ اعمال نفوذ در خودروسازان: در پرونده سایپا، نقش سه نماینده مجلس محرز شده است. سخنگوی هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان مجلس از «نمایندۀ سوم» در پروندۀ اعمال نفوذ در عقد قرارداد خرید و فروش عمده خودرو خبر داد.
علاوه بر این، در سطح استان فارس نیز پروندههای فساد متعددی تشکیل شده که برخی از آنها به نمایندگان و مدیران ارشد سابق مرتبط است. در شهریور ۱۳۹۷، «مجرمین اقتصادی و مدیران متخلف استان فارس» به مردم معرفی شدند؛ از جمله رئیس سابق ستاد نمازجمعه شیراز که به ۱۱ سال حبس محکوم شد. در سال ۱۴۰۲ نیز پروندۀ فساد مالی ۳ تن از مسئولان شهری شیراز در دادگستری فارس مطرح شد که ابعاد گستردهای داشت.
اختلافات سیاسی؛ آفت هماهنگی
نکته قابل توجه دیگر، دوگانگیها و ناهماهنگیهای سیاسی در میان نمایندگان فارس است. نگاه جناحی و فراکسیونی گاه مانع از آن میشود که صدای واحد و هماهنگی برای حل مشکلات استان شکل بگیرد. در مقطعی، تعدادی از نمایندگان شیراز به دلیل عملکرد ضعیف مجمع، خواستار تغییر رویه شدند.
این شکافهای سیاسی، همانند آنچه در شورای شهر شیراز شاهد بودیم، گاهی از «اتاق فکر» تا «درخواست انحلال» پیش میرود. نبود اجماع بر سر اولویتها (آب، راه، اشتغال و گردشگری)، بارها منجر به موازی کاری یا رها شدن طرحهای حیاتی شده است.
زخم کهنۀ توسعه نیافتگی
بر اساس پژوهشهای دانشگاهی، شهر شیراز طی سه دهه گذشته به دلیل مرکزیت اداری-سیاسی و قطب برتر، در زمینۀ تمام شاخصهای توسعه، برتری و تفوق خود را در نظام شهرستانی استان حفظ کرده است. اما نکتۀ مهم این است که فاصلۀ توسعۀ شهرستانهای دیگر استان با مرکز، بسیار زیاد است و نمایندگان باید در توزیع عادلانۀ بودجهها نقش مؤثرتری ایفا کنند.
جمعبندی و چشم انداز: فارس نیازمند صدایی واحد
بررسی کارنامۀ ۴۵سالۀ نمایندگان فارس در مجلس شورای اسلامی، تصویری متناقض را پیشِرو میگذارد:
از یک سو، افزایش ۴۲ برابری اعتبارات عمرانی استان در یک دهه و کسب عنوان سومین استان کشور در سهم بودجه از دستاوردهای قابل توجه مجمع نمایندگان است. پیگیری پروژههای کلان همچون آزادراهها، خطوط ریلی (شیراز-بوشهر، شیراز-اصفهان)، انتقال آب و توسعۀ فرودگاهها در دستور کار بوده و گاه موفقیتهایی نیز رقم خورده است.
از سوی دیگر، ۳ هزار و ۵۰۰ پروژۀ نیمهتمام در استان و اذعان نمایندگان به «نرسیدن بودجه» نشان از خلأ نظارت مؤثر و برنامهریزی بلندمدت دارد. حجم بالای مطالبات مردم در حوزههای بیکاری، گرانی، خشکسالی و گردشگری چندان متناسب با خروجی مجلس به نظر نمیرسد.
و مهمتر از همه، پروندههای فساد و اختلاس که نام برخی چهرههای سیاسی و نمایندگان سابق را در دادگاهها دستبهدست کرده، بزرگترین زخم بر پیکر این نهاد مردمی است.
چشم انداز برای نمایندگان کنونی (دوازدهمین دوره، ۱۴۰۳-۱۴۰۷) روشن است: اثبات کارآمدی و تمایز با پیشینیان. راهی که پیشِروست، نه فقط رقابت در افزایش بودجهها، که شفافیت مالی، پاسخگویی مستقیم به مردم و تبدیل وعدههای انبوه به پروژههای افتتاحشده است. اگر این مسیر طی نشود، فاصلۀ «بهارستانِ وعده» و «کوچههای خاکخورده» روزبهروز عمیقتر خواهد شد.