نویسنده: محمدرضا کشتکاران
سی ام مردادماه ۱۴۰۵ خورشیدی، مصادف با ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ میلادی، نقطهعطفی کمنظیر در تقویم اعتقادی و سیاسی جهان اسلام رقم خورده است. از یک سو، سالروز شهادت غمبار یازدهمین اختر تابناک ولایت، امام حسن عسکری (علیهالسلام) است که در هشتم ربیعالاول ۲۶۰ قمری با توطئه خلفای عباسی به شهادت رسید و از سوی دیگر، این روز، آغازگر امامت و زعامت حضرت بقیهالله الاعظم، ارواحنا لتراب مقدمه الفداء، منجی عالم بشریت است.
تقارن این ایام با «روز جهانی مسجد» – که به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی «اساساً یک روز انقلابی» است – فرصتی مغتنم برای بازخوانی کارکردهای راهبردی مسجد در تراز تمدنسازی اسلامی فراهم آورده است. در چنین بستر تاریخیای، بیانیه اخیر جامعه خادمان و هیئتامنای مساجد کشور، با رویکردی تحولی و تمدنساز، میتواند نقشه راهی برای احیای جایگاه رفیع مسجد در حکمرانی دینی و اجتماعی باشد.
مسجد؛ از خاستگاه ایمان تا هسته مرکزی مقاومت
روز جهانی مسجد، یادآور به آتش کشیده شدن قبله اول مسلمین، مسجدالاقصی، توسط رژیم صهیونیستی است. این جنایت تاریخی، نه تنها نشاندهنده عمق دشمنی استکبار با هویت اسلامی بود، بلکه ثابت کرد مسجد همواره «هسته مقاومت و کانون بیداری امت اسلامی بوده و هست». در دوران دفاع مقدس و به ویژه در «جنگ ۱۲ روزه» و «جنگ رمضان»، مساجد به عنوان پایگاههای امن محلات، نقشآفرینی بیبدیلی در مدیریت بحران و پشتیبانی از جبهههای مقاومت ایفا کردند. این حقیقت، مؤید آن است که مسجد، تنها معبدی برای مناسک فردی نیست؛ بلکه به تعبیر امامین انقلاب، «مرکز راهبردی و راهبری» جامعهای است که برای تمدنسازی مبعوث شده است.
محورهای تحولی؛ از هوشمندسازی تا کادرسازی تمدنساز
آنچه بیانیه اخیر خادمان مساجد را از یک بیانیه تشریفاتی صرف متمایز میسازد، نگاه دقیق و راهبردی آن به مسائل روز و ارائه راهکارهای عملیاتی است:
۱. سنگر تهاجم فرهنگی: در شرایطی که دشمن با شگردهای نوظهوری همچون ترویج «بیحجابی و برهنگی» و «سگگردانی»، حریم امن اخلاقی جامعه را هدف قرار داده است، بیانیه بر نقش فعال مسجد در «مطالبهگری برای زیست عفیفانه» تأکید کرده و آن را سنگر مستحکمی در برابر جریانهای ضد فرهنگی میداند.
۲. سطحبندی و هوشمندسازی: رویکرد «سطحبندی مساجد» بر اساس ظرفیتها، جغرافیا و نیازهای محلی، ایدهای بدیع برای بهرهوری حداکثری و مدیریت دقیق منابع است که میتواند برنامهریزی را متناسب با اقتضائات هر منطقه نماید.
۳. حکمرانی رسانهای: بیانیه به درستی به این نکته اذعان دارد که مسجد نباید در دیوارهای فیزیکی محصور بماند. ایجاد «کانالهای آموزشی و تربیتی در اپلیکیشنهای بومی»، گامی اساسی برای امتداد مسجد در فضای مجازی و ارتباط با نسل جوان است که تشنه معارف ناب اسلامی میباشند.
۴. کارآفرینی و اشتغالزایی: رویکرد «مسجدِ تراز اسلامی، گرهگشای معیشت مردم»، نگاهی مترقی و عینی به حل مشکلات جامعه دارد. ایجاد «کانونهای اشتغالزایی» در دل مساجد، میتواند تحقق اقتصاد مقاومتی را از شعار به عمل نزدیکتر سازد.
۵. جذب و کادرسازی نسل جوان (نسل تمدنساز): شاید کلیدیترین بند این بیانیه، تأکید بر تبدیل مسجد به «مأمن نسل جوان» و «مدرسه تربیت مدیران آینده» باشد. رویکرد «واگذاری مسئولیتهای کلیدی به نوجوانان و جوانان» و پاسخگویی به پرسشهای نوپدید با ادبیاتی نو، دقیقاً در تراز بیانیه گام دوم انقلاب است که بر جوانگرایی و خودباوری تأکید دارد.
نکته پایانی: لزوم نگاه کلان مسئولان
آنچه در این بیانیه به صراحت قابل برداشت است، عزم جدی خادمان مساجد برای تحولآفرینی است. بیانیه از مسئولان ارشد نظام انتظار دارد با نگاهی کلان و راهبردی، موانع فراروی مساجد را برداشته و این پایگاههای الهی را به جایگاه اصلی خود در حکمرانی دینی و اجتماعی بازگردانند. بیتردید، همدلی و همفکری میان مسئولین و مردم، میتواند مسجد را به کانون اصلی تمدنسازی اسلامی تبدیل کند و طلوع خورشید ولایت عظمی (ارواحنا فداه) را با یاریِ همین مساجدِ بالنده، نزدیکتر سازد.