سردبیر ارشداقتصادی ایران ریپورتس دکتر سیوفا مشکوة
آنچه در ظاهر یک اصلاح قیمتی ساده در بازار طلا به نظر میرسد، در باطن نشان های از نظم جهانی ای است که دیگر نمی تواند همزمان بحرانهای ژئوپلیتیک، انرژی، ارز و مشروعیت نهادی را بدون پرداخت هزینه پنهان کند. قیمت نقدی هر اونس طلا تا لحظه تنظیم این گزارش با ۰.۸۳ درصد کاهش به ۴۳۱۳ دلار رسیده و به کف کانال ۴۳۰۰ دلار نزدیک شده است. با این حال، طلا همچنان در مسیر ثبت دومین رشد هفتگی متوالی قرار دارد. این دوگانگی دقیقاً همان نقطه ای است که باید تحلیل را از آن آغاز کرد: بازار در حال قیمت گذاری همزمانِ «خوشبینی تاکتیکی به کاهش تنشها» و «بدبینی ساختاری به آینده نظم اقتصادی و سیاسی» است.
از تنگه هرمز تا کف کانال طلا: اصلاحی که عمیق نیست
کاهش روز جمعه طلا عمدتاً ناشی از ارزیابی معامله گران از دو تحول موازی است: نخست، چشم انداز کمتر انقباضی سیاست پولی فدرال رزرو که بخشی از هیجان صعودی پیشین را تخلیه کرده و دوم، تحولات مربوط به تلاشهای واشنگتن و تهران برای پایان دادن به درگیری و بازگشایی تنگه هرمز. بازار طلا که در هفته های اخیر با جهش قابل توجهی همراه شده بود، اکنون وارد فاز اصلاحی شده است؛ اما این اصلاح نباید با تغییر روند اشتباه گرفته شود. کاهش احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو همچنان یکی از مهمترین عوامل حمایت کننده از بازار محسوب میشود و تا زمانی که چرخه سیاست پولی در اقتصادهای بزرگ به سمت انبساط حرکت نکند، کف قیمتی طلا مستحکم باقی خواهد ماند.
در واقع، طلا در حال استراحت در کف یک کانال صعودی است، نه خروج از آن. بازگشایی احتمالی تنگه هرمز میتواند فشار کوتاه مدتی بر قیمت طلا وارد کند، اما نمی تواند عواملی مانند کاهش اعتماد به دلار، بی ثباتی ژئوپلیتیک و تضعیف نهادهای بین المللی را که در ماههای اخیر به رشد بلندمدت طلا دامن زده اند، از میان بردارد.
پنج ماه پس از بسته شدن تنگه هرمز: تاب آوری ای که هزینه اش را کشورهای در حال توسعه می دهند
بسته شدن تنگه هرمز اکنون پنج ماه است که حدود یک پنجم عرضه جهانی نفت و گاز را مختل کرده است. اما برخلاف پیش بینی های فاجعه بار اولیه، قیمت نفت و گاز تا حد زیادی به کمک ذخایر راهبردی، مسیرهای جایگزین انتقال انرژی و کاهش تقاضای چین کنترل شده است. با این حال، این تاب آوری ظاهری در حال کاهش است و آنچه کمتر دیده شده، توزیع ناعادلانه هزینه این ثبات است.
برخلاف تصور عمومی، هزینه حفظ ثبات بازار انرژی عمدتاً بر دوش کشورهای در حال توسعه بوده است؛ کشورهایی که با سهمیه بندی انرژی، فشارهای مالی و کاهش دسترسی به ارز خارجی روبه رو شده اند، در حالی که اقتصادهای بزرگ از ذخایر راهبردی و قدرت مالی بیشتری برای جذب شوک برخوردار بوده اند. این شکاف در حال تبدیل شدن به یک گسل سیاسی و اقتصادی در سطح جهانی است.
نشانه های این فشار اکنون حتی به قلب اروپا نیز رسیده است. جهش ۵.۶ درصدی قیمت پایه گاز در فرانسه به دنبال اختلال در تنگه هرمز، زنگ هشداری برای کشورهای صنعتی است. حدود شش میلیون خانوار فرانسوی از ماه سپتامبر شاهد افزایش چشمگیر در قبوض گاز خود خواهند بود. این یعنی دوران «جذب بدون درد» شوک انرژی رو به پایان است و اروپا نیز به تدریج در حال پیوستن به صف کشورهایی است که بحران تنگه هرمز را در زندگی روزمره خود احساس میکنند.
دریای سیاه و امنیت غذایی: آتش بسی شکننده در یک جبهه دیگر
در حالی که بازار انرژی بر روی تنگه هرمز متمرکز است، جبهه دیگری نیز در دریای سیاه گشوده شده است. اوکراین در میان نگرانی های جهانی درباره تأمین مواد غذایی، پیشنهاد آتش بس در دریای سیاه را به روسیه ارائه داده است تا حملات به اهداف غیرنظامی و کشتی های تجاری متوقف شود. تشدید حملات به بنادر و کشتی های تجاری، زنجیره تأمین غلات و مواد غذایی را در معرض خطر قرار داده و امنیت غذایی جهانی را بار دیگر به صدر دستور کار بین المللی بازگردانده است.
ارتباط این بحران با بازار طلا و انرژی مستقیم است: هرگونه اختلال در مسیرهای دریایی، از تنگه هرمز تا دریای سیاه، هزینه حمل ونقل، بیمه و انرژی را افزایش میدهد و به انتظارات تورمی دامن میزند. در چنین فضایی، طلا به عنوان پناهگاه امن دارایی ها همچنان تقاضای ساختاری خود را حفظ خواهد کرد، حتی اگر اخبار مثبت از مذاکرات، نوسانات کوتاه مدت نزولی ایجاد کند.
ین ژاپن و نشانه های مداخله: ارزها در برابر دلار تحت فشارند
سقوط دوباره ین ژاپن یکی دیگر از نشانه های بی ثباتی نظام ارزی جهانی است. ین این هفته حدود ۰.۹ درصد از ارزش خود را از دست داده و نرخ برابری آن به ۱۵۹.۲۹ ین در برابر هر دلار رسیده است. این ارز اکنون حدود نیمی از افزایش ارزش خود را که پس از مداخله دولت ژاپن در اواخر ژوئیه و اوایل اوت به دست آورده بود، از دست داده است. احتمال مداخله دوباره دولت ژاپن یا تشدید سیاست های انقباضی بانک مرکزی این کشور برای جلوگیری از تضعیف بیشتر ین افزایش یافته است.
ضعف ین فقط یک مسئله داخلی ژاپن نیست؛ بلکه نشانه ای از ناهماهنگی سیاستهای پولی در اقتصادهای بزرگ و فشار ناشی از تفاوت نرخ بهره است. تا زمانی که بانک مرکزی ژاپن نتواند سیاست پولی خود را با فدرال رزرو هماهنگ کند، نوسانات شدید ارزی ادامه خواهد یافت و این نوسانات به نوبه خود تقاضا برای دارایی های امن مانند طلا را تقویت میکند.
کاخ سفید و بحران مشروعیت: از رمزارز تا «فاسدترین دولت تاریخ آمریکا»
در حالی که بازارهای جهانی درگیر تنش های ژئوپلیتیک و ارزی هستند، ایالات متحده با بحران داخلی از جنس مشروعیت نهادی مواجه است. گزارش گاردین نشان میدهد که استفاده دونالد ترامپ از قدرت ریاست جمهوری برای انباشت ثروت شخصی در دوره دوم حضورش در کاخ سفید ابعاد «بی سابقه ای» به خود گرفته است؛ به طوری که او تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲.۲ میلیارد دلار درآمد اختصاصی کسب کرده است. این درآمد از طریق بازار رمزارزها، پذیرش منافع مالی از سوی خارجیان و فروش دسترسی ویژه به پیام های ریاستی به دست آمده است.
همزمان، دولت ترامپ به یک شرکت رمزارزی وابسته به خانواده ترامپ، World Liberty Financial، مجوز مشروط برای تأسیس بانک تراست ملی اعطا کرده است. این شرکت که روی استیبل کوین دلاری و نگهداری دارایی های دیجیتال تمرکز دارد، اکنون استیبل کوین USD1 با بیش از ۴ میلیارد دلار در گردش را مدیریت میکند. این تصمیم به دلیل منافع مالی مستقیم ترامپ در صنعت رمزارز با انتقاد شدید دموکرات ها و اتهام تعارض منافع و خودانتفاعی روبه رو شده است.
این تحولات از منظر اقتصاد سیاسی بین المللی بسیار مهم اند: وقتی نهاد ناظر بانکی آمریکا به یک شرکت خانوادگی رئیس جمهور مجوز بانکی می دهد، پیام روشنی به جهان ارسال میشود که مرز میان منافع عمومی و منافع خصوصی در قلب نظام مالی جهانی مخدوش شده است. چنین اتفاقی اعتماد به دلار و نهادهای مالی آمریکایی را فرسایش میدهد و به طور غیرمستقیم به تقاضای بلندمدت برای طلا به عنوان دارایی خنثی و غیرسیاسی دامن میزند.
جمع بندی: اصلاح قیمت، اما نه تغییر پارادایم
بازگشت قیمت طلا به کف کانال ۴۳۰۰ دلار را باید در چارچوب یک اصلاح فنی و واکنش به اخبار مثبت از مذاکرات تنگه هرمز ارزیابی کرد. اما تصویر کلان تغییر نکرده است: جهان هنوز با پنج ماه اختلال در یک مسیر حیاتی انرژی، فشارهای فزاینده بر کشورهای در حال توسعه، بی ثباتی ارزی در ژاپن و بحران مشروعیت نهادی در ایالات متحده دست وپنجه نرم میکند.
اگر مذاکرات واشنگتن و تهران به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود، ممکن است قیمت طلا در کوتاه مدت تحت فشار قرار گیرد. اما تا زمانی که ریشه های بی اعتمادی به نظم مالی و سیاسی جهانی پابرجاست، هر اصلاح قیمتی فرصتی برای ورود خریداران بلندمدت خواهد بود. طلا در کف کانال ۴۳۰۰ دلار نه پایان یک روند، بلکه نفس گیری در میانه یک گذار تاریخی است.