به قلم دکتر سیدوفا مشکوة اقتصاددان و تحلیلگر ارشد مسائل ژئوپلیتیک انرژی
دکتر «سید وفا مشکوة»، اقتصاددان و تحلیلگر ارشد مسائل ژئوپلیتیک انرژی، در یادداشتی اختصاصی برای خبرگزاری ایران ریپورتس، نظام پترودلار را «شکنندهتر از همیشه» توصیف کرده و با اشاره به تحولات اخیر در خلیج فارس و ابتکارات کشورهای بریکس، راهکارهای عملی ایران برای «ضربه راهبردی» به سلطه مالی دلار را تشریح کرد.
به گزارش ایران ریپورتس، متن کامل این تحلیل که در آستانه پنجاهمین سالگرد شکلگیری توافق نفتی آمریکا و عربستان منتشر شده، با استناد به دادههای بانک تسویهحسابهای بینالمللی (BIS) و پروژههای نوظهوری چون mBridge، سه محور اصلی را برای عبور از هژمونی دلار ترسیم میکند: «اهرم تنگه هرمز»، «گسترش پترو-یوآن» و «انقلاب در زیرساختهای تسویه».
🚨 هشدار دکتر مشکوة: توافق ۱۹۷۴ در حال فروپاشی است
نویسنده در ابتدای یادداشت خود با اشاره به خروج عملی عربستان و امارات از چارچوب سنتی پترودلار در تابستان ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) تأکید میکند: «دیگر خبری از آن نظم دیرپا نیست. پادشاهیهای عربی برای فروش نفت خود ارزهای محلی و حتی طلا را میپذیرند – این همان ترکش اول است.»
به عقیده دکتر مشکوة، جنگ نیابتی اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران، فقط یک درگیری نظامی نیست، بلکه نقطه عطف سرنگونی یک سیستم مالی ۵۰ ساله است. ایشان هشدار میدهد که اگر تهران از «کارت طلایی تنگه هرمز» بهدرستی استفاده نکند، نه تنها سلطه دلار ادامه مییابد، بلکه فشارهای تحریمی چند برابر خواهد شد.
راهکار اول: تنگه هرمز را به جایگاه «اهرم ارزی» تبدیل کنید
مهمترین بخش تحلیل دکتر مشکوة، ناظر بر ظرفیتهای بلااستفاده ایران در تنگه هرمز است. بر اساس این طرح راهبردی:
۱. اخذ عوارض غیردلاری: ایران میتواند از تردد هر نفتکش در آبهای خود، عوارضی به ارزهای غیردلاری (یوآن، روبل، درهم و ریال) دریافت کند.
۲. الزام به تسویه چندارزی: تهران رسماً اعلام کند که دیگر هیچ محموله نفتی در خلیج فارس به دلار معامله نخواهد شد – اقدامی که تقاضای جهانی دلار را ناگهانی کاهش میدهد.
۳. بازتعریف امنیت منطقه ای: با به چالش کشیدن نقش آمریکا به عنوان «ضامن امنیت نفت»، ستون فقرات پیمان پترودلار (نفت در برابر امنیت) فرو میریزد.
دکتر مشکوة در این باره مینویسد: «اگر ایران از این اهرم استفاده نکند، نه تنها پترودلار تثبیت میشود، بلکه رقبای منطقهای ما از موازنه جدید بیبهره خواهند ماند.»
🇨🇳 راهکار دوم: جاده ابریشم یوآن را به خلیج فارس بکشانید
در بخش دیگری از این گزارش تحلیلی، بر ضرورت جایگزینی پترو-یوآن به جای پترودلار تأکید شده است. ایران ریپورتس به نقل از این اقتصاددان ارشد مینویسد:
«کشورهایی که با چین مبادلات نفتی دارند – از ایران و روسیه گرفته تا عربستان – میتوانند به جای دلار، بهای نفت را به یوآن تسویه کنند. چین نیز مشتاق است با ایجاد خط اعتباری یوآن در بانکهای مرکزی منطقه، تقاضا برای پول خود را تضمین کند.»
تحلیل یادشده، قراردادهای دوجانبه ارزی ایران با روسیه و چین را الگویی موفق ارزیابی میکند و آن را «الگوی گسترشپذیر به تمام بنادر و پالایشگاههای خلیج فارس» مینامد.
راهکار سوم: انقلاب در تسویه حسابها با بلاکچین و پروژه mBridge
سومین و فنیترین راهکار دکتر مشکوة، خروج از سیستم سوئیفت با استفاده از ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی (CBDC) و پروژه mBridge است. به گزارش ایران ریپورتس، این پروژه که با همکاری بانک تسویهحسابهای بینالمللی (BIS) و بانکهای مرکزی چین، امارات و هنگکنگ در حال اجراست، میتواند:
- تسویه نفت و کالا را بدون دخالت دلار و در کمتر از چند ثانیه انجام دهد.
- تحریمهای ثانویه آمریکا را بیاثر کند.
- امکان معامله «نفت در برابر کالا» (مثلاً نفت ایران در برابر گندم روسیه) را به صورت هوشمند فراهم آورد.
نویسنده در پایان این بخش تأکید میکند: «جمهوری اسلامی ایران باید هر چه سریعتر به mBridge بپیوندد و ریال دیجیتال خود را عملیاتی کند – در غیر این صورت از قطار دلارزدایی جا خواهد ماند.»
جمعبندی ایران ریپورتس: یک هشدار ژئوپلیتیک برای سیاستگذاران
خبرگزاری ایران ریپورتس با انتشار این تحلیل، یادآور میشود که نظام پترودلار دیگر یک واقعیت غیرقابل تغییر نیست و «کمتر از یک دهه فرصت» برای جایگزینی آن با نظمی چندقطبی وجود دارد. به اعتقاد دکتر سید وفا مشکوة، سه رکن اصلی این دگرگونی عبارتند از:
۱. ابزار نظامی-ژئوپلیتیک (تنگه هرمز)
۲. ابزار ارزی-تجاری (پترو-یوآن و ارزهای محلی)
۳. ابزار فناوری مالی (بلاکچین و پروژه mBridge)
این گزارش تحلیلی با یک پرسش راهبردی به پایان میرسد: «آیا تهران از این پنجره تاریخی عبور خواهد کرد یا باز هم منتظر میماند تا دشمنانش قواعد بازی را تغییر دهند؟»
انتهای پیام /
خبرگزاری ایران ریپورتس – گروه اقتصاد و انرژی