شیراز در آستانه برگزاری دومین «شیراز اکسپو» قرار دارد؛ رویدادی که قرار است از ۱۹ تا ۲۴ مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شود و این بار با هدفی فراتر از برگزاری یک نمایشگاه معمولی، به محلی برای توسعه تجارت، جذب سرمایهگذاری و گسترش ارتباطات اقتصادی فارس با بازارهای منطقهای و بینالمللی تبدیل شود. هدفگذاری برای حضور ۶۰۰ هیئت بینالمللی و معرفی ۲۲۳ فرصت سرمایهگذاری با ارزش تقریبی ۹ میلیارد یورو، نشان میدهد برگزارکنندگان برای این دوره مقیاس بزرگتری را در نظر گرفتهاند. اما یک پرسش اساسی همچنان پابرجاست: شیراز اکسپو قرار است فقط ویترین توانمندیهای فارس باشد یا میتواند به موتور واقعی تبدیل ظرفیتهای استان به قرارداد، سرمایه و توسعه تبدیل شود؟
به گزارش ایران ریپورتس، شیراز اکسپو ۱۴۰۵ در شرایطی برگزار میشود که مسئولان اقتصادی فارس صراحتاً از ضرورت عبور این رویداد از قالب یک نمایشگاه متعارف سخن میگویند. مدیرکل صنعت، معدن و تجارت فارس، این رویداد را بستری برای تقویت ارتباطات تجاری، معرفی فرصتهای سرمایهگذاری و توسعه بازارهای صادراتی دانسته و معاون اقتصادی استاندار نیز تأکید کرده است که اکسپو نباید صرفاً محلی برای معرفی ظرفیتهای استان باشد، بلکه باید به رویدادی برای جذب سرمایه و ایجاد ارتباط اقتصادی تبدیل شود.
این تغییر نگاه، اگر در عمل اتفاق بیفتد، اتفاق مهمی است؛ چراکه تفاوت یک «نمایشگاه» با یک «رویداد اقتصادی» دقیقاً در همین نقطه مشخص میشود.
نمایشگاه میتواند محل عرضه محصولات، برگزاری نشستها، دیدار هیئتهای تجاری و امضای تفاهمنامهها باشد؛ اما یک رویداد توسعهای باید بتواند چیزی فراتر از این تولید کند: مذاکرهای که به قرارداد برسد، قراردادی که به سرمایهگذاری منجر شود و سرمایهگذاریای که در نهایت در اقتصاد واقعی استان اثر بگذارد.
تجربه دوره نخست؛ یک عدد بزرگ و یک سؤال بزرگتر
دوره نخست شیراز اکسپو در مهرماه ۱۴۰۴ برگزار شد و در اختتامیه آن، استاندار فارس از حضور ۲۴۸ هیئت خارجی و ۱۵۷ شرکت داخلی خبر داد. همچنین به گفته او، ۶۰ قرارداد با ارزش اعلامی ۳ میلیارد دلار در جریان این نمایشگاه منعقد شده است.
این اعداد، در زمان برگزاری رویداد، طبیعتاً خبرهای مهمی بودند؛ اما امروز که استان برای دومین دوره آماده میشود، نگاه رسانهای نباید در همان نقطه متوقف شود.
سؤال امروز این نیست که در اکسپو نخست چند هیئت آمدند یا چند قرارداد اعلام شد؛ سؤال این است که حاصل آن دیدارها و قراردادها امروز کجاست؟
چند قرارداد از آن ۶۰ قرارداد وارد مرحله اجرا شده است؟
چه میزان سرمایه واقعاً وارد فارس شده است؟
چه پروژههایی به واسطه آن مذاکرات آغاز شدهاند؟
چه تعداد شغل ایجاد شده یا در حال ایجاد است؟
چه میزان صادرات یا تولید جدید حاصل آن ارتباطات بوده است؟
و چه تعداد از توافقهای اعلامشده همچنان در مرحله مذاکره یا تفاهم باقی ماندهاند؟
طرح این پرسشها به معنای زیر سؤال بردن اصل برگزاری اکسپو نیست؛ برعکس، اگر قرار است شیراز اکسپو به یک رویداد ماندگار اقتصادی تبدیل شود، ارزیابی نتیجه دوره نخست باید بخشی از مسیر رشد دوره دوم باشد.
حتی مدیرکل امور اقتصادی و دارایی فارس نیز در نشستهای اخیر بر ضرورت ارزیابی نتایج و خروجیهای نمایشگاه و پیگیری تبدیل تفاهمنامهها به سرمایهگذاری واقعی تأکید کرده است.
بنابراین، اکسپو دوم نباید از صفر شروع شود؛ باید روی تجربه اکسپو اول بنا گردد.
۶۰۰ هیئت خارجی؛ فرصت بزرگ یا فقط یک عدد؟
برای شیراز اکسپو ۱۴۰۵ هدف حضور ۶۰۰ هیئت بینالمللی اعلام شده است؛ عددی که نسبت به ۲۴۸ هیئت خارجی اعلامشده در دوره نخست، هدفی بهمراتب بزرگتر محسوب میشود.
از سوی دیگر، دامنه بازارهای هدف نیز گستردهتر شده و علاوه بر کشورهای حاشیه خلیج فارس، ارتباط با کشورهایی مانند روسیه، افغانستان و عراق مورد توجه قرار گرفته است.
این اتفاق میتواند ظرفیت مهمی برای فارس ایجاد کند؛ اما باز هم باید از یک دام رسانهای پرهیز کرد:
تعداد هیئتها بهتنهایی شاخص موفقیت اقتصادی نیست.
اگر ۶۰۰ هیئت وارد شیراز شوند اما بخش قابل توجهی از آنها بدون شناخت دقیق از ظرفیتهای استان، بدون جلسه تخصصی، بدون طرف تجاری مشخص و بدون پیگیری پس از نمایشگاه از شیراز خارج شوند، صرف افزایش تعداد هیئتها الزاماً به معنای افزایش اثر اقتصادی نیست.
در مقابل، حتی یک مذاکره هدفمند که به یک پروژه واقعی، قرارداد صادراتی یا سرمایهگذاری منجر شود، میتواند ارزشی فراتر از صدها دیدار تشریفاتی داشته باشد.
بنابراین شاید لازم باشد از همین حالا یک سؤال ساده اما مهم مطرح شود:
شاخص موفقیت شیراز اکسپو ۱۴۰۵ دقیقاً چیست؟ تعداد هیئتهای خارجی یا ارزش اقتصادی ارتباطاتی که ایجاد میشود؟
۲۲۳ فرصت سرمایهگذاری؛ ویترین یا پروژه آماده؟
یکی دیگر از اعداد مهم این دوره، ۲۲۳ فرصت سرمایهگذاری است که بنا بر اعلام مسئولان اقتصادی فارس برای معرفی به سرمایهگذاران آماده شده و ارزش تقریبی آنها حدود ۹ میلیارد یورو اعلام شده است. این فرصتها حوزههایی مانند صنعت و معدن، کشاورزی، انرژی، حملونقل، بهداشت و درمان و عمران و شهرسازی را دربر میگیرند و اطلاعات آنها به زبانهای فارسی، انگلیسی و عربی در حال آمادهسازی است.
این عدد از منظر رسانهای جذاب است؛ اما از منظر سرمایهگذار، سؤال اصلی چیز دیگری است.
۲۲۳ فرصت دقیقاً چه وضعیتی دارند؟
آیا برای همه آنها مطالعات اقتصادی انجام شده است؟
آیا زمین، مجوز و زیرساخت مشخص دارند؟
میزان سرمایه مورد نیاز هر پروژه چقدر است؟
بازار هدف محصول یا خدمت آنها کجاست؟
نرخ بازگشت سرمایه چقدر برآورد شده است؟
موانع حقوقی و اجرایی آنها چیست؟
و مهمتر از همه، اگر یک سرمایهگذار خارجی در روزهای برگزاری اکسپو یکی از این پروژهها را انتخاب کرد، بعد از پایان نمایشگاه چه کسی پرونده او را تا رسیدن به مرحله سرمایهگذاری دنبال خواهد کرد؟
این همان نقطهای است که «معرفی فرصت سرمایهگذاری» باید به «جذب سرمایهگذاری» تبدیل شود.
شیراز چه چیزی را باید به جهان عرضه کند؟
شیراز و فارس برای حضور در بازارهای بینالمللی فقط به فهرستی از واحدهای صنعتی و محصولات کشاورزی نیاز ندارند.
استان ظرفیتهایی در گردشگری، گردشگری سلامت، فناوری، دانشبنیانها، صنایع فرهنگی، هنر، کشاورزی، معدن و خدمات دارد و در برنامهریزی اکسپو ۱۴۰۵ نیز حوزههایی مانند گردشگری و اقتصاد دانشبنیان مورد تأکید قرار گرفتهاند.
بنابراین مسئله اصلی شاید این نباشد که «فارس چه دارد؟»
همه میدانیم فارس ظرفیتهای زیادی دارد.
مسئله اصلی این است که:
فارس کدام ظرفیت را برای کدام بازار، با چه مدل تجاری و با چه پیشنهاد مشخصی عرضه میکند؟
این تفاوت میان «معرفی ظرفیت» و «بازارسازی» است.
یک سرمایهگذار روس، عراقی یا حوزه خلیج فارس قرار نیست صرفاً به این دلیل که فارس ظرفیت دارد، سرمایه خود را وارد استان کند. او باید بداند چه پروژهای وجود دارد، چه میزان سرمایه لازم است، چه بازاری در اختیار او قرار میگیرد، چه مشوقهایی وجود دارد و مسیر حقوقی و اجرایی ورود سرمایه چگونه خواهد بود.
به همین دلیل، اکسپو زمانی میتواند برای اقتصاد فارس مهم باشد که از «ویترین ظرفیتها» به «میز معامله» تبدیل شود.
شیراز؛ اگر نمیتواند همه جهان را به اینجا بیاورد، باید خودش را به جهان عرضه کند
واقعیت اقتصاد امروز این است که محدودیتهای بینالمللی، تحریمها، مشکلات نقلوانتقال پول و موانع تجاری، مسیر جذب سرمایه و توسعه صادرات را ساده نمیکنند.
اما همین شرایط، اهمیت یک موضوع را بیشتر میکند:
فارس باید بتواند ظرفیتهای اقتصادی خود را حرفهایتر، دقیقتر و هدفمندتر به بازارهای بیرونی معرفی کند.
این یعنی شیراز اکسپو نباید به شش روز نمایشگاه محدود شود.
اگر قرار است یک سرمایهگذار خارجی در مهرماه با یک پروژه فارس آشنا شود، ارتباط او نباید در ۲۴ مهرماه پایان پیدا کند.
اگر یک شرکت خارجی با یک تولیدکننده فارس مذاکره کرد، باید امکان ادامه مذاکره وجود داشته باشد.
اگر یک هیئت تجاری پروژهای را انتخاب کرد، باید یک مسیر مشخص برای پیگیری پرونده وجود داشته باشد.
و اگر تفاهمنامهای امضا شد، باید بتوان چند ماه بعد درباره سرنوشت آن گزارش داد.
اینجاست که معنای واقعی «اکسپو» شکل میگیرد.
مطالبهای ساده؛ اکسپو را با «خروجی» بسنجیم
شیراز اکسپو ۱۴۰۵ میتواند به یکی از مهمترین رویدادهای اقتصادی فارس تبدیل شود؛ اما برای رسیدن به این نقطه، شاید لازم باشد از هماکنون تعریف موفقیت تغییر کند.
موفقیت فقط تعداد هیئتهای خارجی نیست.
موفقیت فقط تعداد غرفهها نیست.
موفقیت فقط تعداد تفاهمنامهها نیست.
و حتی ارزش ریالی یا ارزی قراردادهای اعلامشده نیز بهتنهایی کافی نیست.
آنچه اهمیت دارد، مسیری است که از نمایشگاه به اقتصاد واقعی میرسد:
هیئت تجاری → مذاکره → قرارداد → سرمایهگذاری → تولید → صادرات → اشتغال
اگر شیراز اکسپو بتواند این زنجیره را فعال کند، دیگر صرفاً یک نمایشگاه نخواهد بود.
اما اگر پس از پایان نمایشگاه، هیئتها به کشورهای خود برگردند، غرفهها جمع شوند، خبرها منتشر شوند و پرونده مذاکرات نیز بسته شود، آنوقت بخش مهمی از ظرفیت این رویداد از دست رفته است.
یک پیشنهاد مشخص
پیش از آغاز دوره دوم، بد نیست برگزارکنندگان و مدیران اقتصادی فارس یک گزارش روشن از خروجیهای قابل سنجش دوره نخست منتشر کنند؛ نه برای پاسخگویی سیاسی، بلکه برای اینکه دوره دوم دقیقاً بداند از کجا حرکت خود را آغاز میکند.
و در پایان دوره دوم نیز همین شاخصها دوباره اندازهگیری شوند:
چند مذاکره؟
چند قرارداد؟
چه میزان سرمایه واقعی؟
چه میزان صادرات؟
چند پروژه فعال؟
چند فرصت شغلی؟
این شاید مهمترین تغییری باشد که میتواند شیراز اکسپو را از یک رویداد تقویمی به یک نهاد اثرگذار اقتصادی نزدیک کند.
شیراز به نمایش ظرفیتهایش نیاز دارد؛ اما بیش از آن، به تبدیل ظرفیت به نتیجه نیاز دارد.
و شاید سؤال اصلی دومین شیراز اکسپو همین باشد:
اگر قرار است این رویداد موتور توسعه فارس باشد، بعد از خاموش شدن چراغهای نمایشگاه، کدام موتور اقتصادی روشن خواهد ماند؟
ادامه دارد…