به قلم علیرضا تقوی نیا
خبرگزاری ایران ریپورتس – حزبالله لبنان در یک جهش تاکتیکی قابل تأمل، کاربرد پهپادهای کوچک «دید اولشخص» یا افپیوی را در عملیاتهای اخیر خود علیه مواضع و نیروهای اسرائیلی به شکل بیسابقهای افزایش داده است. ویژگی متمایزکننده بخش قابلتوجهی از این پرندههای هدایتپذیر، استفاده از کابلهای فیبر نوری برای هدایت است؛ فناوریای که آنها را عملاً در برابر سامانههای پیشرفته جنگ الکترونیک و پدافندی اسرائیل ایمن ساخته است.
بر اساس گزارش تحلیلی منتشرشده در «بیبیسی وریفای» که مورد استناد ایران ریپورتس قرار گرفته، از ۲۶ مارس تاکنون ۳۵ ویدیوی منتشرشده توسط شاخه نظامی حزبالله، با موفقیت مکانیابی و صحتسنجی شده است. این تصاویر میدانی، لحظات دقیق حملات مرگبار به خودروهای زرهی، استقرار سربازان ارتش اسرائیل و سامانههای پدافند هوایی این رژیم را در جبهههای جنوب لبنان و شمال فلسطین اشغالی ثبت کردهاند.
کارشناسان امور نظامی در گفتوگو با بیبیسی وریفای تصریح کردهاند که ارتش اسرائیل «تاکنون نتوانسته است هیچ راهکار مؤثری برای مقابله» با این تهدید نامتقارن و نوظهور پیدا کند. دلیل این ناکامی آشکار است: ابعاد بسیار کوچک و سطح مقطع راداری ناچیز این پهپادها به آنها اجازه میدهد تا بهراحتی از حصار سامانههای پیشهشدار و شناسایی عبور کنند.
بُعد دیگر این چالش راهبردی برای تلآویو، معادله اقتصادی کاملاً واژگونی است که پهپادهای افپیوی به میدان نبرد تحمیل کردهاند. به گفته تحلیلگران، این سلاحها با بهرهگیری از قطعات تجاری در دسترس در بازارهای جهانی و حتی قطعات ساختهشده با چاپگرهای سهبعدی مونتاژ میشوند. بهای تمامشده ناچیز آنها (حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ دلار) در قیاس با اهداف چندمیلیون دلاریای که منهدم میکنند، نمونه کلاسیکی از «جنگ نامتقارن اقتصادی» است که پیشتر در اوکراین، دکترین رزمی مدرن را دگرگون کرده بود.
منابع رسانهای اسرائیلی، با وجود سانسور نظامی حاکم، از تأثیر میدانی این حملات پرده برداشتهاند. بر این اساس، تنها در جریان حملات پهپادهای افپیوی، چهار نظامی اسرائیلی و یک شهرکنشین صهیونیست به هلاکت رسیده و دهها تن دیگر زخمی شدهاند. ارتش اسرائیل در واکنشی رسمی، ضمن اذعان به این تهدید، از «سرمایهگذاری قابلتوجه» برای بهبود سامانههای دفاعی و توسعه «الگوهای هشدار مؤثرتر» خبر داده است. این در حالی است که بنا بر اذعان «مؤسسه مطالعات امنیت ملی» این رژیم، ارتش اسرائیل نیز خود سالهاست از این گونه پهپادها در غزه و جنوب لبنان استفاده عملیاتی میکند.
هشام جابر، تحلیلگر برجسته نظامی و ژنرال بازنشسته ارتش لبنان، در تحلیل خود برای بیبیسی عربی، این تحول را «ورود به ردهای کاملاً متفاوت» از نبرد توصیف کرد و گفت: «پهپادهای افپیوی عملاً برای رادار غیرقابل شناسایی هستند.» بهگفته وی، حزبالله صدها فروند از این نوع پهپادها را در اختیار دارد که با موفقیت برای از کار انداختن تانکها و خودروهای زرهی به کار گرفته میشوند.
در یکی از قابلتوجهترین حملات مستند، چهار پهپاد تهاجمی حزبالله به یک پایگاه مرزی ارتش اسرائیل در نزدیکی کریات شمونا یورش بردند و به طور متوالی چندین خودروی نظامی را هدف قرار دادند. در فیلم این عملیات، دستکم دو خودرو بهشدت آسیبدیده یا منهدمشده مشاهده میشوند. همچنین تصاویر حملات ۲۶ آوریل در شهر طیبه، لحظه هدف قرار گرفتن نظامیان اسرائیلی و سپس نزدیک شدن پهپاد به یک بالگرد تخلیه مجروحان را بهوضوح نشان میدهد؛ حملهای که بهگفته رسانههای اسرائیلی یک کشته و شش زخمی بر جای گذاشت.
رمز مصونیت این پرندههای مرگبار در برابر سامانههای الکترونیکی، در کابلهای فیبر نوری نهفته است که جایگزین سیگنالهای رادیویی و بیسیم شدهاند. آندریاس کریگ، کارشناس امنیتی کینگز کالج لندن، تأکید کرد استفاده از فیبر نوری، توانمندیهای رهگیری و اخلال اسرائیل را «تا حد زیادی بیاثر» کرده و ردگیری موقعیت اپراتور پهپاد را نیز بسیار دشوار ساخته است. پیامد مستقیم این آسیبپذیری، به گفته وی، احتیاط شدیدتر نیروهای اسرائیلی در جابهجایی و روی آوردن اجباری آنها به اقدامات حفاظتی فیزیکی منسوخشدهای نظیر استفاده از تور و قفسهای محافظ است.
لئونه هادوی، بازرس ارشد تسلیحات در «مرکز تابآوری اطلاعات» نیز به بیبیسی گفت که ردگیری قطعات تشکیلدهنده این پهپادها به دلیل تجاری بودن آنها تقریباً ناممکن است. وی افزود این پهپادها غالباً به کلاهکهای راکتهای ضدزره «آرپیجی» مجهز میشوند؛ سلاحی که بهوفور در جنوب لبنان در دسترس است. این کارشناس همچنین از «پیامدهای روانی قابلتوجه» این تاکتیک نوین بر روحیه نظامیان اسرائیلی پرده برداشت، چرا که این پهپادهای ارزانقیمت، مرگ را حتی برای خدمه مدرنترین خودروهای زرهی به ارمغان میآورند.
بررسیهای میدانی نشان میدهد کانالهای رسمی وابسته به مقاومت اسلامی لبنان، از ۲۶ مارس تاکنون نزدیک به ۱۰۰ ویدیوی مرتبط با حملات احتمالی پهپادهای افپیوی منتشر کردهاند که دقت و اصالت ۳۵ مورد از آنها مورد تأیید قرار گرفته است.